Le Livre des Serments

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْعَتَكِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، - يَعْنِي ابْنَ زَيْدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ أَعْتَقَ غُلاَمًا لَهُ عَنْ دُبُرٍ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏ "‏ مَنْ يَشْتَرِيهِ مِنِّي ‏" ‏ ‏.‏ فَاشْتَرَاهُ نُعَيْمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بِثَمَانِمِائَةِ دِرْهَمٍ فَدَفَعَهَا إِلَيْهِ ‏.‏ قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ يَقُولُ عَبْدًا قِبْطِيًّا مَاتَ عَامَ أَوَّلَ ‏.‏

Nous a rapporté Abū al-Rabī‘ Sulaymān ibn Dāwūd al-‘Atakī, qui nous a rapporté d’après Ḥammād – c’est-à-dire Ibn Zayd – d’après ‘Amr ibn Dīnār, d’après Jābir ibn ‘Abd Allāh : *« Un homme des Anṣār affranchit un esclave lui appartenant par testament, alors qu’il ne possédait pas d’autres biens que lui. Cela parvint au Prophète (ﷺ), qui dit : « Qui veut me l’acheter ? » Nu‘aym ibn ‘Abd Allāh l’acheta pour huit cents dirhams, et le Prophète (ﷺ) les lui remit. »* ‘Amr dit : *« J’ai entendu Jābir ibn ‘Abd Allāh dire : « C’était un esclave copte qui mourut la première année. » »*

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ سَمِعَ عَمْرٌو، جَابِرًا يَقُولُ دَبَّرَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ غُلاَمًا لَهُ لَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُ فَبَاعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ جَابِرٌ فَاشْتَرَاهُ ابْنُ النَّحَّامِ عَبْدًا قِبْطِيًّا مَاتَ عَامَ أَوَّلَ فِي إِمَارَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ ‏.‏

Nous a rapporté Abū Bakr ibn Abī Shayba et Isḥāq ibn Ibrāhīm, d’après Ibn ‘Uyayna. Abū Bakr a dit : Nous a rapporté Sufyān ibn ‘Uyayna, qui dit : J’ai entendu ‘Amr dire que Jābir disait : *« Un homme des Anṣār affranchit par testament un esclave lui appartenant, alors qu’il ne possédait pas d’autres biens que lui. Le Messager d’Allah (ﷺ) le vendit. »* Jābir dit : *« Ibn al-Naḥḥām l’acheta – c’était un esclave copte – qui mourut la première année, sous le gouvernorat d’Ibn al-Zubayr. »*

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَابْنُ، رُمْحٍ عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمُدَبَّرِ نَحْوَ حَدِيثِ حَمَّادٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ‏.‏

Nous a rapporté Qutayba ibn Sa‘īd et Ibn Rumḥ, d’après al-Layth ibn Sa‘d, d’après Abū al-Zubayr, d’après Jābir, d’après le Prophète (ﷺ), concernant l’esclave affranchi par testament, conformément au hadith de Ḥammād d’après ‘Amr ibn Dīnār.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي الْحِزَامِيَّ - عَنْ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ، سُهَيْلٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، ح. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَاشِمٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ - عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ، ذَكْوَانَ الْمُعَلِّمِ حَدَّثَنِي عَطَاءٌ، عَنْ جَابِرٍ، ح. وَحَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاذٌ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ مَطَرٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ، أَبِي رَبَاحٍ وَأَبِي الزُّبَيْرِ وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ أَنَّ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَهُمْ فِي، بَيْعِ الْمُدَبَّرِ ‏.‏ كُلُّ هَؤُلاَءِ قَالَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَعْنَى حَدِيثِ حَمَّادٍ وَابْنِ عُيَيْنَةَ عَنْ عَمْرٍو عَنْ جَابِرٍ ‏.‏

Nous a rapporté Qutayba ibn Sa‘īd, qui nous a rapporté d’après al-Mughīra – c’est-à-dire al-Ḥizāmī – d’après ‘Abd al-Majīd ibn Suhayl, d’après ‘Aṭā’ ibn Abī Rabāḥ, d’après Jābir ibn ‘Abd Allāh. Et aussi ‘Abd Allāh ibn Hāshim qui nous a rapporté d’après Yaḥyā – c’est-à-dire Ibn Sa‘īd – d’après al-Ḥusayn ibn Dhakwān al-Mu‘allim, qui nous a rapporté d’après ‘Aṭā’, d’après Jābir. Et aussi Abū Ghassān al-Misma‘ī qui nous a rapporté d’après Mu‘ādh, qui nous a rapporté d’après son père, d’après Maṭar, d’après ‘Aṭā’ ibn Abī Rabāḥ, Abū al-Zubayr et ‘Amr ibn Dīnār, que Jābir ibn ‘Abd Allāh leur a rapporté au sujet de la vente de l’esclave affranchi par testament. Tous ceux-là ont rapporté d’après le Prophète (ﷺ) conformément au sens du hadith de Ḥammād et d’Ibn ‘Uyayna, d’après ‘Amr, d’après Jābir.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، ح وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ‏" ‏ ‏.‏ قَالَ عُمَرُ فَوَاللَّهِ مَا حَلَفْتُ بِهَا مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْهَا ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا ‏.‏

Abû al-Tâhir Ahmad ibn 'Amr ibn Sarh m'a rapporté : Ibn Wahb nous a rapporté, d'après Yûnus – et Harmala ibn Yahyâ m'a rapporté : Ibn Wahb m'a informé, d'après Yûnus, d'après Ibn Shihâb, d'après Sâlim ibn 'Abd Allâh, d'après son père (qu'Allah l'agrée) : J’ai entendu 'Umar ibn al-Khattâb dire que le Messager d’Allah (ﷺ) a dit : « Certes, Allah 'azza wa jall vous interdit de jurer par vos pères. » 'Umar dit : Par Allah, je n’ai plus juré par eux depuis que j’ai entendu le Messager d’Allah (ﷺ) l’interdire, ni en le mentionnant ni en le rapportant.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ، خَالِدٍ ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ ‏.‏ مِثْلَهُ غَيْرَ أَنَّ فِي حَدِيثِ عُقَيْلٍ مَا حَلَفْتُ بِهَا مُنْذُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهَا وَلاَ تَكَلَّمْتُ بِهَا ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ ذَاكِرًا وَلاَ آثِرًا ‏.‏

'Abd al-Malik ibn Shu'ayb ibn al-Layth m'a rapporté : Mon père m'a rapporté, d'après mon grand-père : 'Uqayl ibn Khâlid m'a rapporté – et Ishâq ibn Ibrâhîm et 'Abd ibn Humayd m'ont rapporté : 'Abd al-Razzâq nous a informés : Ma'mar nous a informés – tous deux d'après al-Zuhrî, avec la même chaîne de transmission. (Le hadith est similaire, sauf que dans le récit de 'Uqayl, il est dit : « Je n’ai plus juré par eux depuis que j’ai entendu le Messager d’Allah (ﷺ) l’interdire, et je n’en ai plus parlé », sans mentionner "ni en le mentionnant ni en le rapportant".)

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عُمَرَ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ ‏.‏ بِمِثْلِ رِوَايَةِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ ‏.‏

Abû Bakr ibn Abî Shayba, 'Amr al-Nâqid et Zuhayr ibn Harb m'ont rapporté : Ils ont dit : Sufyân ibn 'Uyayna nous a rapporté, d'après al-Zuhrî, d'après Sâlim, d'après son père (qu'Allah l'agrée) : Le Prophète (ﷺ) entendit 'Umar jurer par son père. (Le hadith est similaire à celui de Yûnus et Ma'mar.)

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ أَدْرَكَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فِي رَكْبٍ وَعُمَرُ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَنَادَاهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَلاَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ فَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ أَوْ لِيَصْمُتْ ‏" ‏.

Qutayba ibn Sa'îd nous a rapporté : Al-Layth nous a rapporté – et Muhammad ibn Rumh nous a rapporté (avec les mêmes termes) : Al-Layth nous a informés, d'après Nâfi', d'après 'Abd Allâh (ibn 'Umar) (qu'Allah les agrée), que le Messager d’Allah (ﷺ) rencontra 'Umar ibn al-Khattâb dans un groupe, alors qu’il jurait par son père. Le Messager d’Allah (ﷺ) les interpella : « Certes, Allah 'azza wa jall vous interdit de jurer par vos pères. Que celui qui veut jurer, jure par Allah, sinon qu’il se taise. »

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - وَهُوَ الْقَطَّانُ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، ح وَحَدَّثَنِي بِشْرُ بْنُ هِلاَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ كَثِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، أَخْبَرَنَا الضَّحَّاكُ، وَابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ، رَافِعٍ عَنْ عَبْدِ الرَّزَّاقِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ، ‏.‏ كُلُّ هَؤُلاَءِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، بِمِثْلِ هَذِهِ الْقِصَّةِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Muhammad ibn 'Abd Allâh ibn Numayr m'a rapporté : Mon père m'a rapporté – et Muhammad ibn al-Muthannâ m'a rapporté : Yahyâ (c’est-à-dire al-Qattân) nous a rapporté, d'après 'Ubayd Allâh – et Bishr ibn Hilâl m'a rapporté : 'Abd al-Wârith nous a rapporté : Ayyûb nous a rapporté – et Abû Kurayb m'a rapporté : Abû Usâma nous a rapporté, d'après al-Walîd ibn Kathîr – et Ibn Abî 'Umar m'a rapporté : Sufyân nous a rapporté, d'après Ismâ'îl ibn Umayya – et Ibn Râfi' m'a rapporté : Ibn Abî Fudayk nous a informés : Al-Dahhâk et Ibn Abî Dhi'b nous ont informés – et Ishâq ibn Ibrâhîm et Ibn Râfi' m'ont rapporté, d'après 'Abd al-Razzâq, d'après Ibn Jurayj : 'Abd al-Karîm m'a informé... Tous ceux-ci d'après Nâfi', d'après Ibn 'Umar (qu'Allah les agrée), avec le même récit que le Prophète (ﷺ).

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ، وَابْنُ، حُجْرٍ قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ كَانَ حَالِفًا فَلاَ يَحْلِفْ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَتْ قُرَيْشٌ تَحْلِفُ بِآبَائِهَا فَقَالَ ‏"‏ لاَ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Yahyâ ibn Yahyâ, Yahyâ ibn Ayyûb, Qutayba et Ibn Hujr m'ont rapporté – Yahyâ ibn Yahyâ a dit : "nous a informés", tandis que les autres ont dit : "nous a rapporté" – Ismâ'îl (c’est-à-dire Ibn Ja'far), d'après 'Abd Allâh ibn Dînâr : Il a entendu Ibn 'Umar (qu'Allah les agrée) dire que le Messager d’Allah (ﷺ) a dit : « Que celui qui veut jurer, ne jure que par Allah. » Or, les Quraysh juraient par leurs pères. Il dit : « Ne jurez pas par vos pères. »